Er was eens een wereld.
Niet eens zo anders dan de onze.
Er waren af en toe natuurrampen,
grote vulkaanuitbarstingen
en soms richtte een asteroïde wat schade aan.
Maar de eerste miljard jaar was het een waar paradijs.
Zo zag de planeet Venus er mogelijk uit.
toen ons zonnestelsel jong was.
Daarna ging het vreselijk mis.
Nederlandse vertaling: Geminy Aflevering 12 - The World Set Free
De planeet Venus leek ooit een hemel,
maar veranderde in een hel.
Het verschil daartussen is een kwetsbaarder evenwicht dan je denkt.
Zodra alles ineenstortte, was er geen weg terug.
Zo ziet Venus, onze buurplaneet, er tegenwoordig uit.
De oceanen zijn al heel lang verdwenen.
Het oppervlak is heet genoeg om lood te smelten.
Waarom?
Omdat hij 30% dichter bij de zon staat, zou je denken.
Maar dat is niet de reden.
Venus is bedekt door wolken zwavelzuur
die bijna al het zonlicht tegenhouden.
Het zou er dus ijskoud moeten zijn.
Waarom is het er dan zo heet?
Omdat het beetje zonlicht dat wel het oppervlak bereikt
vervolgens niet meer weg kan.
De energiestroom wordt geblokkeerd door compacte kooldioxide.
Dat kooldioxidegas, kortweg CO2,
werkt als een smorende deken die de warmte vasthoudt.
Niemand verbrandt er steenkool
of rijdt in benzineslurpers.
De natuur kan ook zonder hulp verwoestend zijn.
Venus is in de greep van een op hol geslagen broeikaseffect.
Waarom is het alsof we in een kom staan?
Door de enorme atmosferische druk.
Dat is het wrak van Venera 13.
In 1982 lukte het de experts van de toenmalige Sovjet-Unie
om dit ruimtevaartuig op Venus te zetten.
Ze hielden het ruim twee uur gekoeld.
Het maakte foto's van de omgeving en stuurde ze terug naar de aarde.
Daarna raakte de elektronica aan boord oververhit.
Venus en aarde begonnen met evenveel koolstof.
Maar ze volgden totaal verschillende paden.
In beide verhalen speelt koolstof een beslissende rol.
Op Venus heeft het bijna alleen de vorm van gas.
Kooldioxide, in de atmosfeer.
Op aarde zit de meeste koolstof opgeslagen in carbonaat gesteente.
Zoals hier, de beroemde witte krijtrotsen van Dover
aan Het Kanaal bij Engeland.
Welke reus heeft dit wereldwonder gebouwd?
Een wezentje duizendmaal kleiner dan een speldenknop.
Biljoenen ervan.
Eencellige algen.
Vulkanen geven kooldioxide af aan de lucht
en de oceanen nemen het langzaam op.
In miljoenen jaren hebben de algen de kooldioxide gebruikt
en in piepkleine schalen veranderd.
Ze vormden dikke lagen kalksteen op de zeebodem.
Later duwde de aarde de zeebodem omhoog.
en ontstonden deze enorme rotsen.
Andere zeediertjes bouwden met kooldioxide grote koraalriffen.
En de oceanen zetten opgeloste CO2 om in kalksteen
zonder hulp van levensvormen.
Hierdoor bleef er nauwelijks CO2 achter in de atmosfeer.
Nog geen drie/honderdste van een procent.
Stel je voor: minder dan drie per tienduizend moleculen.
Toch is dit het verschil tussen een kaal landschap
en een aarde vol leven.
Zonder CO2 zou de aarde bevroren zijn.
En met de dubbele hoeveelheid, zes op de tienduizend moleculen,
wordt het onaangenaam heet en ontstaan er grote problemen.
Maar nog lang niet zo heet als op Venus.
Venus is zijn zee miljarden jaren terug kwijtgeraakt.
Zonder zee kon hij geen CO2 vasthouden en als mineraal opslaan.
De CO2 uit uitbarstende vulkanen bleef maar toenemen.
De atmosfeer is nu 90% zwaarder dan de onze
en bestaat bijna geheel uit warmtevasthoudende kooldioxide.
Daaom is het op Venus zo'n hel en is er geen leven mogelijk.
De aarde leeft daarentegen volop.
Hij ademt.
Maar wel heel traag.
Eén ademhaling duurt een jaar.
Bossen zitten vol leven. Je vindt ze vooral op het noordelijk halfrond.
Als het daar voorjaar wordt,
ademen de bossen CO2 in.
Ze groeien en kleuren het landschap groen.
De hoeveelheid CO2 in de atmosfeer daalt.
In het najaar laten de bladeren los en vergaan.
Ze ademen CO2 uit, die terugkeert in de atmosfeer.
Dit gebeurt op het zuidelijk halfrond in de andere helft van het jaar.
Maar daar zijn vooral oceanen.
De noordelijke bossen regelen dus de jaarlijkse CO2-wisselingen.
Zo ademt de aarde al tientallen miljoenen jaren.
Niemand zag het, totdat in 1958
oceanograaf Charles Keeling
een manier bedacht om het CO2-gehalte in de lucht te meten.
Keeling ontdekte het ingenieuze ademhalingssysteem.
Hij deed ook een schokkende ontdekking.
Een snelle stijging, ongeëvenaard in onze geschiedenis,
van het CO2 gehalte.
Die heeft doorgezet.
Het is een groot verschil met het CO2-gehalte
tijdens de opkomst van de landbouw en beschaving.
Er is zelfs in drie miljoen jaar nog nooit zoiets voorgekomen.
Hoe weten we dat zo zeker?
Het bewijs is in water opgetekend.
De aarde houdt een dagboek bij,
geschreven in de sneeuw van weleer.
Klimaatexperts hebben in de gletsjers van Groenland en Antarctica geboord.
De ijslagen houden oeroude lucht vast.
Het atmosferisch dossier gaat 800.000 jaar terug.
In al die tijd
was het CO2-gehalte nooit hoger
dan drie/honderdste van een procent.
Althans, tot de 20e eeuw.
Sindsdien gaat het gestaag en snel omhoog.
Het is nu ruim 40% hoger
dan voor de Industriële Revolutie.
Door verbranding van kolen, olie en gas produceren we sneller CO2
dan de aarde kan absorberen.
Er hoopt zich CO2 op in de atmosfeer.
De aarde warmt op.
Elk warm object straalt een onzichtbaar licht uit.
Thermisch infrarood licht.
Iedereen gloeit door warmtestraling, zelfs in het donker.
Zo ziet de aarde eruit in infrarood.
Je ziet de lichaamswarmte van onze planeet.
Het zonlicht raakt het oppervlak.
De aarde neemt de meeste energie op en wordt warmer.
Het oppervlak straalt infrarood uit.
Maar de CO2 in de lucht absorbeert de uitgaande warmtestraling
en stuurt een groot deel terug naar de aarde.
Daardoor wordt de aarde nog warmer.
Dit is het broeikaseffect.
Het is basisnatuurkunde:
de boekhouding van energiestromen.
Er is niets controversieels aan.
Zonder CO2 in de atmosfeer
was de aarde een grote sneeuwbal en bestonden we niet.
Dus een beetje broeikaseffect is goed.
Maar als het te groot wordt, werkt het destabilliserend en verwoestend.
Oké, maar hoe weten we nu dat wij het probleem zijn?
Misschien veroorzaakt de aarde de stijging zelf.
Misschien heeft het niets met steenkool en olie te maken.
Misschien zijn het die stomme vulkanen wel.
Om de paar jaar barst op Sicilië de Etna uit.
Bij elke uitbarsting komen miljoenen tonnen CO2 vrij.
Tel die eens op bij de andere vulkanische activiteit op aarde.
We gaan uit van de hoogste schatting:
500 miljoen ton vulkanische CO2
die jaarlijks in de atmosfeer terechtkomt.
Best veel, toch?
Maar dat is nog geen 2% van de 30 miljard ton CO2
die onze beschaving jaarlijks uitstoot.
En het leuke is:
de toename van CO2 in de atmosfeer komt overeen
met de hoeveelheid die we dumpen
door kolen, olie en gas te verbranden.
Vulkanische CO2 heeft een duidelijk kenmerk.
Hij is iets zwaarder dan die uit fossiele brandstoffen.
We zien het verschil als we ze op atoomniveau bekijken.
De toename van CO2 in de lucht is niet afkomstig van vulkanen.
En de opwarming door CO2 is bovendien al voorspeld.
Het is een duidelijke zaak.
Onze vingerafdrukken zitten overal.
Hoeveel is 30 miljard ton CO2 per jaar?
Als je het samenperst
zou het volume gelijk zijn aan de krijtrotsen van Dover.
Zo veel CO2 voegen we jaarlijks toe.
Onafgebroken, ieder jaar opnieuw.
Onze pech is dat ons grootste afvalproduct niet zomaar een stof is.
Het is ons belangrijkste klimaatregulerende gas.
Jaar in, jaar uit.
Helaas is CO2 onzichtbaar.
Misschien als we het zagen,
als onze ogen er gevoelig voor waren,
en wie weet, bestaan zulke wezens,
en als we al die CO2 zouden zien,
zouden we misschien onze impact op de atmosfeer gaan inzien.
Het bewijs dat de aarde opwarmt, is overal om ons heen.
Laten we eens beginnen bij de thermometers.
Wereldwijd houden weerstations sinds 1880 de temperatuur bij.
NASA heeft een kaart opgesteld
van de gemiddelde temperaturen door de tijd.
Geel staat voor warmer dan gemiddeld rond 1880.
Oranje staat voor heet.
En rood voor nog heter.
De wereld is warmer dan in de 19e eeuw.
Destijds was op 's werelds grootste beurs
een vergeten genie met de oplossing voor het probleem.
Kom maar mee.
Er was eens een wereld...
die niet te heet en niet te koud was.
Hij was precies goed.
Toen kwam er een tijd dat het aanwezige leven
merkte dat de planeet veranderde.
En dat hebben we heus wel zien aankomen.
Al in 1896 berekende de Zweedse wetenschapper Svante Arrhenius
dat verdubbeling van het CO2-gehalte
tot smelting van het poolijs zou leiden.
In 1930 heeft de Amerikaanse natuurkundige Hulburt,
van het Naval Research Laboratory, dit bevestigd.
Tot dan toe bleef het bij theorie.
Totdat de Engelse ingenieur Guy Callendar bewijs verzamelde
dat de CO2 en de gemiddelde temperatuur op de wereld stegen.
De mens verandert onbewust het klimaat door z'n afvalproducten.
Jaarlijks produceren fabrieken en auto's ruim 6 miljard ton CO2.
Die helpt warmte te absorberen, waardoor de atmosfeer opwarmt.
Is dat erg?
Er is uitgerekend dat bij een stijging van enkele graden
het poolijs smelt.
In 1960 berekende Carl Sagan in zijn proefschrift voor het eerst
het broeikaseffect op Venus.
Hij deed onderzoek naar de atmosferen van planeten, waaronder de onze.
In de originele Cosmos-serie uit 1980 gaf hij een waarschuwing.
We veroorzaken enorm veel CO2 en verhogen het broeikaseffect.
Er is weinig nodig om het klimaat te destabiliseren.
Om deze hemel, ons enige thuis, in een hel te veranderen.
Sinds die tijd hebben we de atmosfeer belast
met nog eens 400 miljard ton kooldioxide.
Hoe zal de aarde er straks voor onze kinderen uitzien?
Wetenschappers zeggen, dat als we zo doorgaan
onze kinderen het zwaar krijgen.
Hittegolven, langdurige droogte,
stijging van het zeeniveau, massale uitsterving.
De aarde is overvloedig
dankzij een relatief stabiel klimaat.
Landbouw en beschavingen hebben duizenden jaren gebloeid.
Nu brengen onze achteloosheid en hebzucht alles in gevaar.
Oké, als we zo goed zijn in voorspellingen voor de lange termijn
waarom zijn we dan zo slecht in het weer?
Trouwens, de winter was dit jaar kouder dan normaal.
Wie weet, koelt de aarde juist wel af.
Weer is iets anders dan klimaat.
Het weer kijkt naar de korte termijn.
Uur op uur, dag op dag.
Het weer is chaotisch.
Zelfs een microscopische verstoring heeft grote gevolgen.
Daarom zijn tiendaagse voorspellingen nutteloos.
Als op Bali een vlinder wegvliegt, is het 6 weken later slecht weer.
Het klimaat is het gemiddelde weer over meerdere jaren.
Het ontstaat door krachten die de energiebalans veranderen.
Veranderingen in de zon, de stand van de aarde,
het teruggekaatste zonlicht en de concentratie broeikasgassen.
Die beïnvloeden het klimaat op voorspelbare manieren.
De bochten van de hond geven korte schommelingen weer.
Het weer.
Het is niet te voorspellen wat hij hierna doet.
Maar we weten wel hoe groot z'n bochten zijn,
vanwege de riem.
We kunnen het klimaat niet observeren,
alleen het weer.
Maar het gemiddelde weer onthult een patroon.
Ik geef die langdurige tendens weer,
het klimaat.
Let op de man, niet op de hond.
Het weer is lastig te voorspellen,
maar het klimaat is voorspelbaar.
Het is door de tijd vaak veranderd, maar altijd als gevolg van krachten.
De sterkste kracht is momenteel het stijgende CO2-gehalte door fossiele brandstoffen.
CO2 houdt warmte vast.
Al die energie moet ergens heen.
Een deel verwarmt de lucht.
Het meeste komt in zee terecht.
Wereldwijd worden de zeeën warmer.
Dat zie je vooral in de Noordelijke IJszee
en het omringende land.
Goed, er verdwijnt zomers zee-ijs
op een plek waar niemand komt.
Wat kan mij het schelen dat er geen ijs op de Noordpool is?
IJs is het lichtste natuurlijke oppervlak op aarde.
Open zeewater het donkerste.
IJs reflecteert zonlicht terug naar de ruimte.
Water absorbeert zonlicht en wordt warmer. Daardoor smelt nog meer ijs
en komt er nog meer zeewater dat nog meer zonlicht absorbeert.
Dit is de "positieve feedback loop".
Het is een van de mechanismen
die de opwarming door CO2 versterkt.
Dit is Drew Point, Alaska,
aan de rand van de Noordelijke IJszee.
Bij mijn geboorte lag de kustlijn 1,6 kilometer verder.
Er brokkelde zo'n zes meter per jaar af.
Nu verdwijnt hij met zo'n vijftien meter per jaar.
De Noordelijkse IJszee warmt steeds sneller op.
Hij is dus langere perioden ijsvrij.
Daardoor staat de kust bloot aan erosie door stormen.
Ook worden die heviger als gevolg van klimaatverandering.
In het Noorden van Alaska, Siberïe en Canada vind je permafrost.
Grond die al duizenden jaren bevroren is.
Het bevat organisch materiaal.
Oude bladeren en wortels van planten
die duizenden jaren terug groeiden.
Omdat deze gebieden sneller opwarmen dan andere
ontdooit de permafrost en begint de inhoud te rotten.
Net als wanneer je de vriezer uitzet.
Uit de permafrost komt kooldioxide vrij,
en ook methaan, een nog krachtiger broeikasgas.
Daardoor wordt het nog warmer.
Ook dit is een positieve feedback loop.
De permafrost bevat genoeg koolstof
om het CO2-gehalte in de atmosfeer te verdubbelen.
Als we zo doorgaan, komt het meeste eind deze eeuw vrij.
Mogelijk is er voor het klimaat dan geen weg meer terug.
De lucht, het water en het land worden warmer.
De aarde is dus echt aan het opwarmen.
Maar is dat wel onze fout?
Misschien is het gewoon de natuur.
Of de zon?
Nee, die is het niet.
We volgen de zon al tientallen jaren
en de energieopbrengst is niet veranderd.
Bovendien warmt de aarde 's nachts meer op dan overdag.
En 's winters meer dan 's zomers.
Zo werkt het broeikaseffect.
Maar meer zonne-energie werkt juist tegenovergesteld.
Het lijdt geen enkele twijfel dat wij het klimaat veranderen.
De zon is niet het probleem,
maar wel de oplossing.
Dat weten we al heel lang.
Veel langer dan je zou denken.
Parijs, september 1878.
De Eiffeltoren is nog jaren toekomstmuziek.
Kijk mee naar een van 's werelds bijzonderste spektakels.
Het hoofd van het Vrijheidsbeeld is net voltooid.
Duizenden exposanten uit alle landen beslaan 27 hectare van Parijs
met hun uitvindingen en spullen.
Edison demonstreert zijn lamp pas een jaar later.
Elektrische apparaten bestaan niet.
Niks schakelaars of knoppen.
Het is een wereld van handwerk en paardenkrachten.
Die man, daar kwamen we voor.
Met die gekke snor.
Het is wiskundeleraar Augustin Mouchot.
Vergeet niet dat het 1878 is.
De wereld wordt door gas verlicht.
De auto bestaat nog jaren niet.
Maar Mouchot betovert het publiek
met zijn zonnecollector.
De zon is van iedereen!
Hij is 150 miljoen kilometer van ons verwijderd,
maar ervaar zijn enorme kracht!
Mijn uitvinding concentreert zonne-energie
en zet die om in mechanische beweging.
Hij kan elke machine aandrijven,
elektriciteit opwekken, een drukpers aandrijven
of ijs maken op een warme dag.
Alstublieft!
Stelt u zich eens voor,
zonlicht omgezet in ijs.
U ziet, we kunnen wonderen verrichten als we zonne-energie bundelen.
Op een dag zijn de kolen op.
Maar de zon zal er altijd voor ons zijn.
Mouchot kreeg die dag een gouden medaille.
Maar steenkool werd zo goedkoop dat niemand meer omkeek naar zonne-energie.
En niemand kende de ware prijs van fossiele brandstoffen.
Mouchot kreeg geen geld meer voor zijn onderzoek.
35 jaar later, begin twintigste eeuw
ging een andere deur naar de toekomst open.
In Egypte, aan de oever van de Nijl.
Een boodschap voor de tijdreizigers:
dit is het ideale moment om klimaatverandering af te wenden.
Egypte, 1913.
Dat is Frank Shuman uit Philadelphia.
Hij heeft maar drie jaar op school gezeten.
Maar zijn gevoel voor innovatie maakt dat ruimschoots goed.
Voor zijn dertigste had Shuman veiligheidsglas uitgevonden.
De toepassing in auto's en dakramen heeft hem rijk gemaakt.
Rijk genoeg voor zijn echte passie: zonne-energie.
Hij ontwierp en bouwde met zijn team een reeks zonnecollectoren.
Ze konden een stoommachine aandrijven.
Hij hoopte hiermee de woestijn te irrigeren en in bloei te zetten.
De lancering van de zonnecollector in 1913 was een doorslaand succes.
Hij had een praktische manier bedacht om zonne-energie
op industriële schaal in te zetten.
Het was zelfs goedkoper dan kolen.
De Britten en Duitsers boden hem financiële steun voor zijn uitvinding.
Het was de ideale energiebron in tropische gebieden
waar de import van kolen veel duurder was.
Maar Shumans dromen waren groter.
Hij schreef aan Scientific American
dat een zonne-centrale van 250 bij 250 km in de Sahara
genoeg energie zou opleveren voor alle industrieën op aarde.
Maar het mocht niet zo zijn.
De vloeibare brandstof petroleum
veroverde de scheepvaart,
thuisverwarming en voertuigen.
Olie was overal. Het was goedkoper dan kolen
en makkelijk op te pompen en te verwerken.
Voor een schip op steenkool waren honderd mannen per week nodig.
Maar met olie had één man de klus in één dag geklaard.
Een jaar na Shumans triomf brak de Eerste Wereldoorlog uit.
Zijn zonnecollectoren werden omgebouwd tot wapens.
Zijn droom van een beschaving op zonne-energie
zou pas een eeuw later worden herboren.
Er is nog een onuitputbare schone energiebron.
De wind zelf wordt door de zon aangedreven.
Onze ster is de drijvende kracht achter de wind en de golven.
Voor windmolenparken hoeven we maar weinig land op te offeren.
Op zee, waar de wind het sterkst is, zelfs helemaal geen land.
Eén procent van die kracht
levert genoeg energie op voor onze samenleving.
De aarde krijgt per uur meer zonne-energie
dan alle energie die we in een jaar gebruiken.
Aan een fractie van die energie hebben we voor altijd genoeg.
Zonder de atmosfeer met CO2 te belasten.
Het is nog niet te laat.
Er is een toekomst om voor te vechten.
Hoe ik dat weet?
We stammen af van een lange lijn overlevers.
Onze soort kan zich uitstekend aanpassen.
Doordat onze voorouders vooruit leerden denken, zijn we nu hier.
We stonden al eerder voor hete vuren en we zijn steeds verder gekomen.
Ons meest mythische wapenfeit ooit kwam voort uit een donkere periode.
Er was eens een wereld
met 60.000 kernwapens die op scherp stonden.
Ze waren van de twee machtigste landen op aarde.
Beiden zeiden dat ze liever alles zouden verwoesten
dan toe te geven aan de ander.
Toen ik drie jaar oud was,
werd de grootste bom ooit
tot ontploffing gebracht door de Sovjet-Unie.
Dat schrikbeeld is intussen vervangen door nieuwe.
Het gevaar dat de grootste 2.000 steden
in één middag worden verwoest, is geweken.
De wapenwedloop tussen de VS en de Sovjet-Unie leverde nog iets op.
De Apollo-missies naar de maan kwamen uit diezelfde wapenwedloop voort.
Mensen naar de maan sturen vraagt om betrouwbare,
krachtige raketten. Precies dezelfde technologie die nodig is om kernkoppen
naar de andere kant van de aarde te sturen om je vijand te verwoesten.
We moeten ons inzetten om voor het einde van dit decennium
een man op de maan te laten landen en veilig te laten terugkeren.
President Kennedy's speech in 1961 zette het land in vuur en vlam.
Hij bevatte veel vooruitziende woorden.
Maar niets over het wetenschappelijke doel van maanmissies.
Geen vragen over de oorsprong van de maan of onderzoek naar monsters.
Nee. De Apollo-missies werden bedacht
als manier om de kracht en precisie van onze raketten te demonstreren.
Maar op weg naar de maan overkwam ons iets bijzonders.
We keken omlaag...
en ontdekten een andere wereld.
De onze.
Voor het eerst stapten we achteruit en zagen de wereld zoals hij is.
Eén wereld, ondeelbaar en nogal klein in de kosmische context.
Wat ook de reden was voor het Apollo-programma
en hoezeer het ook was verbonden aan de Koude Oorlog
de erkenning van de eenheid en kwetsbaarheid van de aarde
is onze beloning.
Een onverwacht geschenk van Apollo.
Een project geboren uit concurrentie
leidde tot ons besef van eenheid.
Welke titaan heeft dit wereldwonder gebouwd?
De Ifugao, op de Filippijnen
die weinig meer hadden dan hun handen.
Zo'n 10.000 jaar geleden gebruikten onze voorouders
een andere vorm van klimaatverandering.
Het mildere klimaat tussen de ijstijden in.
Ze vonden de landbouw uit.
Ze stopten met jagen en verzamelen, wat ze al een miljoen jaar deden.
Ze vestigden zich en gingen voedsel verbouwen.
Ze oogsten tien tot honderd keer zoveel zonne-energie
dan de natuur hun voorouders had geboden.
Wereldwijd maakten mensen de overstap
van nomadische culturen naar landbouwculturen op zonne-energie.
Het was het begin van de beschaving.
Wij staan op de schouders van degenen die dit voor elkaar boksten.
Nu zijn wij aan de beurt.
Er was eens een wereld...
Als er ooit leven op Venus was
had het zijn helse bestemming niet kunnen afwenden.
Het op hol geslagen broeikaseffect was niet te stoppen.
Eens...
was er een wereld...
De onze.
En die wereld is nu.
Niets staat ons in de weg
om onze wereld en zijn waardevolle levensvormen te beschermen.
Het hangt ervan af wat we werkelijk belangrijk vinden.
En of we de wil kunnen opbrengen om in aktie te komen.
Waarom de maan, vragen sommigen.
Waarom dit als doel kiezen?
Ze kunnen ook vragen:
waarom de hoogste berg beklimmen?
We kiezen ervoor om naar de maan te gaan!
We verkiezen de maan en al die andere zaken
niet omdat ze makkelijk zijn, maar omdat ze moeilijk zijn.
Sync and corrections by n17t01 and Geminy www.addic7ed.com